Pretraga

heading picture 1

Poslednje izložbe

Arhiva

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

Arheološka izložba "Vitkovačko polje u praistoriji"

24.03 - 07.03.2010

U sredu 24. marta 2010. godine u 19 časova u Malom salonu Narodnog muzeja Zrenjanin biće otvorena arheološka izložba pod nazivom “Vitkovačko polje u praistoriji”. Izložba stiže iz Narodnog muzeja Kruševac a autorka izložbe je kustos arheolog Gordana Čađenović. Nadležni kustos je arheolog Snežana Marinković, muzejski savetnik Narodnog muzeja Zrenjanin.
Izložba obuhvata 142 predmeta koji potiču sa arheološkog nalazišta „Vitkovačko polje“ koje se nalazi nedaleko od Aleksandrovca. Na izložbi će biti predstavljeni predmeti iz vremena neolita – vinčanska kultura: figurine, žrtvenici, prosopomorfni poklopci a najveći deo predmeta čine figurine od pečene zemlje, različitog oblika i položaja. Na pojedinim terakotama predstavljena je odeća a posebnu grupu predmeta predstavljaju izložene zoomorfne terakote. Osim figuralne plastike i kultne na izložbi će biti prezentovani i predmeti za svakodnevnu upotrebu: pehari, lonci, plitke posude.

Arheološko nalazište „Vitkovačko polje“ nalazi se u dolini Stubalske reke, 3 km od Aleksandrovca, u atarima sela Vitkovo i Venčac. Kompleks arheološkog lokaliteta smešten je na blagim padinama „Vitkovačkog polja“ jugozapadno od glavnog puta Kruševac-Aleksandrovac u Vitkovu i Kožetinskog potoka do Stubalske reke. Na postojanje nalazišta u „Vitkovačkom polju“ arheološkoj javnosti je, sredinom šesdesetih godina XX veka skrenuo pažnju Miroslav Bondžić, profesor istorije u Aleksandrovcu. Poznati su tadašnji nalazi neolitskih, tipično vinčanskih figurina, većih dimenzija, pronađenih u Vitkovačkom polju, danas u Zavičajnom muzeju u Aleksandrovcu.
Zahvaljujući atraktivnim nalazima Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Kraljeva Narodni muzej iz Kruševca i sproveli su 1968. i 1969. godine rekognosciranje „Vitkovačkog polja“. Tom prilikom izašao je na videlo bogat arheološki materijal, koji tipološki pripada vinčanskoj kulturi. Sondažna arheološka iskopavanja na lokalitetu „Vitkovačko polje“ usledila su već 1969. godine kada je istražena površina od 70 m2 sa debljinom kulturnog sloja od 1m i 56 sm2. Tada su može se reći arheološki dokumentovani prvi značajni rezultati koji su govorili o životu u neolitskom naselju u ovoj regiji: pronađeni su odlomci tipične vinčanske keramike i brojni primerci vinčanske plastike. U toku arheoloških iskopavanja 1971. godine istražena je površina od 56 m2.
Keramika otkrivena prilikom ovih istraživanja rađena je najčešće od neprečišćene zemlje sa primesom krupnozrnog peska, loše pečena i često je stradala u požaru. To su sudovi većih dimenzija konične profilacije sa ornamentom urezanog meandra ili urezanih paralelnih linija ispunjenih tačkastim ubodima.
U finoj tehnici rađeni su sudovi bikonične profilacije, tanjiri sa zadebljanim i kanelovanim obodom, pehari, žrtvenici i minijaturni sudovi. Na ovim oblicima zastupljena je tehnika glačanja, bojenja i urezivanja, a od ornamenta: spirala, meandar, snopovi urezanih linija, trouglovi i rombovi.
Žrtvenici, sa tri ili četiri noge i okruglim ili četvrtastim recepijentom zastupljeni su u većem broju.
Prosopomorfni poklopci nalaženi su ispod kućnog lepa i u osnovi jama. Rađeni su od dobro prečišćene zemlje, crno pečeni, sa apliciranim koso postavljenim očima uokvirenim snopovima urereza i belom inkrustacijom. U predelu obrva i plastično postavljenog nosa nalaze se tačkasti ubodi ispunjeni takođe belom bojom.
U „Vitkovačkom polju“ je nađen veliki broj figurina od pečene zemlje, različitog oblika i položaja. Pored celih i fragmentovanih, nađen je veliki broj glava sa sumarno predstavljenim licem, koje su bile većinom aplicirane. Na očuvanim terakatoma najviše su naglašene genitalije, a predstava odeće data je fragmentovano. U manjem broju zastupljene su i zoomorfne terakote.
Kameno oruđe i tegovi od pečene zemlje nalaze se u većem broju nego koštana oruđa. U periodizaciji vinčanske grupe nalazište u Vitkovu u odnosu na stratigrafiju Vinče, ovi nalazi odgovaraju onim na dubinama Vinče od oko 7,5 m.
Zbog ugroženosti lokaliteta savremenom gradnjom u „Vitkovačkom polju“, Narodni muzej iz Kruševca je po nalogu Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu, nakon 30 godina u leto 2001. godine je izvršio zaštitna arheološka iskopavanja na imanjima porodica Trifunović i Stojaković.
Na imanju Trifunović istražena je površina od 55 m2, debljina kulturnog horizonta je iznosila oko 90 sm2. Nađena je jama veličine 4,80m dž 3,70 m, očišćena je do relativne dubine od 0, 90 m i najvećim delom je ukopana u zdravicu. Kulturni sloj je popraćen bogatim pokretnim materijalom, pomešan sa životinjskim kostima i pepelom. Treba naglasiti da je u jami pronađen veliki broj predmeta, žrtvenika, pehara, amuleta i figurina, koji su služili u kultne svrhe. Tipološki materijal iz jame pripada mlađoj fazi vinčanskoj kulturnoj grupi, u odnosu na stratigrafiju „Vinče“ odgovaralo bi dubinama od 5,9 do 4 m.
Na imanju Stojakovića, nisu pronađene zatvorene celine i tu je konstatovan sloj koji tipološki odgovara starijoj fazi vinčanske kulture. Izuzev plitkih tanjira sa zadebljanim obodom, pehara na šupljoj nozi, bikoničnih i loptastih zdela, kremenih i koštanih alatki,značajan deo čine i tri vinčanske figurine.
Rezultati arheoloških istraživanja upućuju na postojanje dve faze vinčanske kulture na ovom prostoru: stariju, u nižem delu samog polja, i mlađu, na nešto višem terenu uz Kožetinsku reku.Sistematka arheološka istraživanja ovog naselja iz mlađeg neolita, koje se prostire na više hektara u središnjem delu pitome Župe aleksandrovačke, svakako će doprineti definisanju arheološke problematike koja skoro pedeset godina privlači pažnju srpske arheologije.

Gordana Čađenović